Generaal Winkelkazerne, Elspeterweg, Nunspeet


Huidige toestand

Na de sloop van de kazerne werd het kazerneterrein op 15-5-2007 overgedragen aan Staatsbosbeheer. Met uitzondering van het openhouden van enkele paden, die de voormalige hoofdstructuur van het kazerneterrein volgen, gebeurt er verder niets door menselijke hand. Omvallende bomen blokkeren oude wegen en zwijnen woelen de grond om. In hoog tempo groeien de vlaktes waar ooit gebouwen, parkeerplaatsen en exercitieterreinen lagen dicht met dennebomen, die in veel gevallen al meer dan drie meter hoog zijn. Zodoende is er geen vrij zicht meer over het terrein en wordt oriëntatie steeds moeilijker (toestand 12-10-2015).
Helemaal verdwenen is de Winkelmankazerne niet, een deel van een gebouw bestaat nog. Een ingegraven kelder/onderbouw achter het voormalige wachtgebouw is nu een vleermuisbunker. Deze onderbouw is bedekt met een aardlaag, maar de trap en de ingangsdeur met daarin twee in- en uitvlieggaten zijn vrijgehouden. Bij de overdracht van Defensie naar Staatsbosbeheer werd op de plaats waar het officiershotel stond een informatiepaneel over de geschiedenis van de kazerne onthuld. Anno 2015 staat dit paneel samen met het bijhorende bankje bij de voormalige achteringang aan de Stakenbergweg.

Geschiedenis

Begin jaren '50 had de landmacht grote behoefte aan nieuwe kazernes vanwege de gewenste grotere omvang van het leger. Men liet ondermeer zijn oog vallen op 80 hectare natuur aan de rand van de Elspeterheide. De gemeente Elspeet, waar Nunspeet toen onderviel, werkte niet mee en de grond werd via onteigening verkregen. In de tweede helft van 1951 werd begonnen met de bouw, die ondanks de winter in een half jaar klaar moest zijn. Daartoe werkten er in de drukste maanden 1300 man op de bouwplaats en werd er ook geregeld 's-nachts gewerkt.
Bij ingebruikname van de kazerne waren de acht legeringsgebouwen, de manschappenkeuken en het ketelhuis gerealiseerd. Aan de kantine, het bureelgebouw, het officiershotel en enkele kleinere gebouwen werd nog gewerkt. Pas in 1973 zou kazerne die tot die tijd werd aangeduid als Legerplaats Nunspeet, omgedoopt worden in Generaal Winkelmankazerne.
Vele eenheden uit alle wapens en dienstvakken zouden de kazerne gebruiken. Vanaf 1968 zou met de paraatstelling van de 12e Pantserinfanteriebrigade deze brigade de voornaamste gebruiker van de kazerne zijn, samen met een groot aantal eenheden van de Aan- en afvoertroepen en een tweetal marechausseeeskadrons. De brigade werd na een organisatorische wijziging later omgedoopt in 12 Gemechaniseerde Brigade (12 Mechbrig).

Na het einde van de Koude Oorlog in 1990 verviel de noodzaak van een groot leger en in de daarop volgende jaren volgden er diverse reorganisaties en inkrimpingen. De Prioriteitennota uit 1993 kondigde het einde van het 1e Legerkorps aan en de opheffing van 12 Mechbrig in 1994. Daartoe werd 12 Mechbrig organisatorisch naar de 4e Divisie verhuisd, die in datzelfde jaar ook opgeheven zou worden.
Het werd nu rustig op de Winkelmankazerne, maar overal in Nederland werden kazernes afgestoten en onderdelen opgeheven en verplaatst. Een aantal onderdelen die hun kazerne kwijtraakten, vonden enige tijd op de Winkelmankazerne onderdak. Er was nog een idee om de kazerne te blijven gebruiken. Vanwege kazernesluitingen raakten ook veel militaire musea en verzamelingen hun huisvesting kwijt, de Winkelmankazerne had hiervoor een alternatief kunnen bieden. Dit idee werd echter niet uitgevoerd en als een van de weinige naoorlogse kazernes werd de Winkelmankazerne overbodig.

In 2004 werd met de sloop begonnen, als eerste verdwenen de achterste gebouwen, men sloopte van achteren naar voren. In 2006 werd de rest van de infrastructuur, zoals wegen, appèlplaatsen en het riolerings- en leidingnetwerk verwijderd.
In 2007 volgde na een kleine plechtigheid de overdracht, samen met het terrein van het voormalige munitiecomplex Elspeet, aan Staatsbosbeheer. De naam Winkelmankazerne verdween echter niet. Besloten was om vanuit traditionele overwegingen de kazerne in legerplaats de Harskamp voortaan Generaal Winkelmankazerne te noemen. Dit gebeurde nog dezelfde dag als de overdracht van de “oude” Winkelman. Het beeld van de generaal, dat vroeger bij de ingang van de kazerne in Nunspeet stond, staat nu in de Harskamp.

De naamgever

 

Henri Gerard Winkelman (1876-1952) werd geboren te Maastricht. Hij doorliep na de HBS de Koninklijke Militaire Academie te Breda en later de Hogere Krijgsschool te Den Haag.
Zijn carrière verliep voorspoedig, hij bereikte in 1931 de rang van generaal-majoor en werd commandant van de 4e Divisie. In 1934 volgde promotie naar luitenant-generaal, maar later zou Winkelman op eigen verzoek de dienst verlaten. Hij was in de race voor Chef Staf, doch deze positie ging naar generaal Reijnders. Reijnders zou echter na een conflict met het kabinet over de te volgen strategie ontslagen worden en Winkelman werd gevraagd  weer in aktieve dienst te treden. Hij stemde in, werd bevorderd tot 4-sterren generaal en ving aan met zijn werk. Het is dan 6 februari 1940.

Winkelman besloot tot een aantal andere keuzen dan zijn voorganger, maar die leidden niet tot een betere uitkomst zoals de snelle nederlaag in de meidagen getuigt. Winkelman deed wat hij kon en deed dat volgens de auteurs van Mei 1940 niet onbekwaam. Toen het koningshuis en het kabinet de wijk namen naar Engeland werd hij de hoogste gezagsdrager in Nederland. Na de doorbraak van de Grebbelinie en vooral na het bombardement van Rotterdam, was verder verdedigen van Nederland welhaast zinloos. Op 15 mei tekende Winkelman in een school in Rijsoord de capitulatie.
Winkelman wilde niet meewerken met de Duitse bezetter en werd in juli dat jaar voor de duur van de oorlog gevangen genomen. Na de oorlog werd hij op 1 oktober 1945 eervol ontslagen en onderscheiden.
In 1952 overleed Winkelman in zijn woonplaats Soesterberg.

Overig

De Winkelmankazerne is gebouwd naar een standaardontwerp uit 1951 van het Centraal Bouwbureau der Genie waarbij luitenant-kolonel J.H. Hoogendoorn voor het ontwerp een belangrijke rol speelde. Vijf gelijke kazernes zijn in dezelfde periode ondermeer in Steenwijkerwold (Havelte) en Ermelo gebouwd. De Winkelman was met zijn kazerneterrein van 43 hectare uitzonderlijk ruim en groot. De andere kazernes uit deze bouwstroom hadden een oppervlakte tussen de 25 en 30 hectare.

Voor foto's uit het verleden, kijk in: archief

Meer verhalen over de kazerne zijn te vinden in de digitale kazernekrant De Winkelhaak, klik hier