Koning Willem II kazerne, Ringbaan Zuid, Tilburg


Huidige toestand

De voormalige Koning Willem II kazerne werd in 1993 omgebouwd tot gevangenis en gaat sinds die tijd als Penitentaire Inrichting Tilburg (PI Tilburg) door het leven. Deze gevangenis was oorspronkelijk bedoeld om in totaal 360 illegale vreemdelingen die wachten op uitzetting te kunnen huisvesten.
Vanaf 2009 werd de PI Tilburg verhuurd om er Belgische gestraften te kunnen opsluiten vanwege een cellentekort in hun eigen land. Dit contract liep na enkele tussentijdse verlengingen af eind 2016 en sindsdien staat de PI Tilburg leeg. Het personeel heeft elders werk moeten zoeken en een nieuwe bestemming voor het complex is er (nog) niet.

Geschiedenis

De Koning Willem II kazerne is één van de 24 kazernes die vlak voor de Tweede Wereldoorlog gebouwd werden. De eerste steen werd gelegd op 1 juni 1938 en de kazerne werd in april 1939 betrokken door het 2e Bataljon Jagers. Zij zouden als onderdeel van het Regiment Jagers de Peel-Raamstelling verdedigen in de meidagen van 1940. Na de nederlaag tegen de Duitsers zou op de kazerne een bataljon Ordnungspolizei, beter bekend als Grüne Polizei, gelegerd worden. Zij zouden in bezet gebied opdrachten uitvoeren die niet aan de lokale politie toevertrouwd werden. Een voorbeeld hiervan is het fusilleren van vijf Nederlanders  in 1942 als represaille  voor acties van het verzet.

Toen Tilburg op 27 oktober 1944 bevrijd was, werden er overal in Tilburg Canadese- en Schotse militairen gelegerd, maar niet op de Tilburgse kazernes. De Willem II werd gebruikt om rekruten te verzamelen die in de Verenigde Staten tot marinier opgeleid zouden worden voor de bevrijding van Nederlands-Indië.
In juni 1953 werd het in 1948 opgeheven Depot AAT (Aan- en Afvoer Troepen) heropgericht, de Staf- en Verzorgingscompagnie van het depot werden op de kazerne gelegerd waar ook de School AAT (opleiding voor dienstplichtig onderofficieren) werd gehuisvest. De rijopleidingen zaten op de (Tilburgse) Kromhoutkazerne.
Het Depot werd in augustus 1967 omgedoopt in OCAAT (Opleidings Centrum AAT) . Op de Willem II bleven de Kaderschool (voorheen School AAT) en de School Reserve Officieren en een compagnie Bijzondere Opleidingen. Het OCAAT werd in 1971 gereorganiseerd waarna de AAT niet meer verantwoordelijk was voor de rijopleidingen. Naast de OCAAT waren er ook andere eenheden op de Koning Willem II kazerne gelegerd, zoals een herstelgroep van 569 TD en twee geneeskundige eenheden.

Niet alleen opleidingen voor de Landmacht werden er verzorgd, maar ook in de jaren zestig en mogelijk later rijopleidingen voor de Koninklijke Marine en het korps Mariniers. Zowel dienstplichtig als beroepsmilitairen werden er tot chauffeur opgeleid op de YA314. In later jaren werd deze opleiding verplaatst naar de Pontonnierskazerne in Keizersveer.

Na het einde van de Koude Oorlog in 1990 zou de landmacht sterk krimpen en daarmee ook de opleidingsbehoefte. Een reorganisatie in 1993 zou leiden tot het verdwijnen van het OCAAT en de sluiting van de kazerne in dat jaar. De kazerne zou echter niet ongebruikt leeg komen te staan maar werd in mei 1993 overgedragen aan het Ministerie van Justitie. Die had dringend behoefte aan gevangeniscapaciteit voor criminele illegalen die wachten op uitzetting. Daartoe werd de kazerne direct na de overdracht omgebouwd tot de eerste gesloten strafinrichting van Nederland waar gevangenen in groepen werden gedetineerd. De gedetineerden kwamen met zijn zessen of achten in afsluitbare ruimten, slapen gebeurde in stapelbedden. Om het hele complex kwam een ring van hoge hekken en het kazerneterrein werd in kleinere compartimenten verdeeld.

Het hoofdgebouw, de drie legeringsgebouwen en het keukengebouw en tevens enkele kleinere gebouwen van de oorspronkelijke kazerne uit 1939 kregen nieuwe functies. Ook zijn er gebouwen bijgeplaatst, rechts naast het hoofdgebouw is een groot gebouw met geheel omsloten binnenplaats verrezen. Dit gebouw strekt zich uit tot halverwege het oude keukengebouw, achter deze nieuwbouw zijn weer andere gebouwen parallel met de terreingrens gekomen. Direct achter het hoofdgebouw, tussen de poten van de vleugels, is ook nieuwbouw verrezen.
Het principe van een gevangenis is compartimentering. Dit betekent niet alleen beperking van bewegingsvrijheid op celniveau, maar dit geldt ook voor afdelingen en open ruimtes. Wie goed op de satellietfoto’s van het complex kijkt, ziet dat de ruimte van het vroegere exercitieterrein met hekken tussen de legeringsgebouwen van de rest van de gevangenis afgescheiden is.

In 2009 kwam de inrichting diverse malen in het nieuws. Was er jarenlang een groot cellentekort in Nederland, plotseling was dit voorbij en was er zelfs een overschot. Justitie zag zich gedwongen enkele gevangenissen te sluiten maar zag ook kans de PI Tilburg voor enkele jaren tegen kostprijs aan het Belgische gevangeniswezen te verhuren. In België moderniseerde men de zwaar verouderde gevangenissen en vanwege de tijdelijk lagere capaciteit sloot men een overeenkomst met de Nederlanders. Voor de duur van drie jaar werd Tilburg verhuurd aan de Belgen. Dit contract werd enkele keren verlengd vanwege achterstanden met verbouwen in België.

De naamgever

 

Willem Frederik George Lodewijk van Oranje-Nassau werd op 6 december 1792 te Den Haag geboren. Zijn familie moest uit Nederland vluchtten na de Franse inval in 1795 waarna hij in Pruisen terechtkwam. Na een opleiding aan de Militaire Academie van Berlijn vertrok hij naar Oxford. Hij ging met de Engelse hertog van Wellington mee op veldtocht tegen de Fransen in Spanje. In 1815 raakte hij tijdens de Slag bij Quatre Bras gewond.
Hij sprak beter Duits en Engels dan Nederlands, botste geregeld met zijn vader Koning Willem I, was uitbundig en impulsief en vond Holland maar benepen en bekrompen. Na zijn huwelijk met de Russische Anna Palowna ging hij in Brussel wonen. Hij raakte betrokken bij een complot om de Franse monarchie omver te stoten, hij wilde zelf wel koning van Frankrijk worden. Hij zat jarenlang zwaar in de schulden en werd gechanteerd met zijn bi-sexualiteit.
Bij het uitbreken van de Belgische Opstand in 1830 erkende hij direct de onafhankelijkheid van België. Hij bood zich aan als hoofd van de verzetsbeweging tegen de Nederlanders maar moest halsoverkop naar Nederland vluchten, waar men woedend was over zijn verraad. Hij verwierf weer enig krediet door zijn deelname aan de Tiendaagse Veldtocht tegen de Belgen in 1831.
In de jaren daarna toen Nederland een groot leger in het zuiden paraat hield, verbleef hij veelvuldig en graag in Tilburg. In 1840 zou hij na de dood van zijn vader de troon bestijgen en regeren zoals hij was: wispelturig en autoritair. In het Europese revolutiejaar 1848 zag hij geen andere mogelijkheid dan in te stemmen met een nieuwe grondwet die zijn macht verregaand beperkte en de democratie invoerde in Nederland. Op 17 maart 1849 overleed hij plotseling aan een hartsstilstand tijdens een bezoek aan Tilburg.

Overig

De kazerne is gemaakt naar een standaardontwerp van kapitein A.G. Boost en was bedoeld om één bataljon infanterie te huisvesten.

Bekijk de kazerne van boven via: plattegrond